سازمان مالکیت فکری جهانی یا وایپو با تاریخی طولانی که دارد شاید از تاریخی ترین سازمان های بین المللی باشد. این سازمان ابتدائا برای رفع یکسری نیاز های مخترعین و افراد دارای ایده های جسورانه و خلاقانه ظاهر و بعدا با نطق و سخنرانی هیجانی و شورانگیز ویکتور هوگو یکی از بهترین خالقان اثرهای کلاسیک جهان برای حقوق مولف و حق نویسنده پا از عرصه صنعت بیرون گذاشت و گام بلندتری در عرصه مالکیت های هنری و ادبی برداشته شد در ابتدای امر هیچ یک از این نیازها برای مردم و قانون وقت ملموس نبود تقریبا از همان دوره تاریخچه سازمان مالکیت فکری جهانی آغاز می گردد.

با گسترش تجارت، خلق و اختراع و همچنین پا به عرصه میان گذاشتن عده ی کثیری از هنرمندان در حیث های مختلف ادبی منجر به توافق بین المللی گردیده و میزان ضعف خود را آشکار کرد تا بتواند انحصار را به شخص صاحب فکر و ایده بدهد. ما سعی داریم تا صفر تا صد تاریخچه سازمان مالکیت فکری جهانی را به رشته تحریر در آوریم، با ما در این مقاله همراه باشید.

برای مالکیت صنعتی زاده شد

مالکیت صنعتی و تاریخچه سازمان مالکیت فکری جهانی

قراداد پاریس (PARIS CONVENTION):به موجب این قرارداد بسیاری از کشور ها ،صاحبین فکر و ایده و بسیاری از شرکت های صنعتی مربوط به قرن نوزدهم میلادی به علت تصاحب و تحصیل بی اذن و اجازه فکر و ایده هایشان توسط سایر اشخاص اعم از حقوقی و حقیقی و به قصد حفظ ایده ،اختراع و … ایجاد شد. به بیانی ساده از هدف این کنوانسیون می توان به صیانت و حفاظت مالکیت صنعتی زیرمجموعه ی مالکیت معنوی اشاره کرد.

درواقع این کنوانسیون اولین توافق نامه ی جهانی است که در نوع خود قدمی بزرگی برای استعانت و معاضدت به مخترعین می باشد  تا به هنگام خلق یک اثر اطمینان داشته باشند که می توانند حقوق اثر خود را در موقیعت جغرافیایی خود و همچنین در دیگر کشور ها مورد حفاظت قرار دهند.مسئله و دغدغه ای که تحت عنوان حفاظت مالکیت های صنعتی وجود دارد زمانی ضرورت و لزوم خود را نشان داد که مخترعین و نمایش دهندگان آثار و اختراعات از شرکت کردن در نمایشگاه بین المللی اختراعات در وین ،اتریش در سال 1873 سر باز زدند.

چراکه این نمایش دهندگان یا مخترعان از نشان دادن و در معرض ملع عام قرار دادن آثار خود می ترسیدند و دید مثبتی نسبت به این نمایشگاه بین المللی نداشتند چراکه امکان به سرقت رفتن فکر و ایده ی آنان و بهره برداری از آثار آنها در کشور های دیگر بدون آنکه متوجه شوند بسیار زیاد بود لذا باری دیگر میزان ضرورت این موضوع مشهود گشت. این درحالی است که تا هفت سال بعد از این اتفاق جامعه جهانی وقت مجمعی بزرگی ایجاد کرد و سال 1883 میلادی یعنی سه سال بعد از مجمع یاد شده کنوانسیون پاریس به تایید رسیده و ایجاد گردید؛ این واقعه از اولین وقایع و قراردادهای تاریخچه سازمان مالکیت فکری جهانی است در ادامه شاهد قراردادها و رخداد های دیگر هستیم.

اما اولین قانون مالکیت صنعتی در ایران در سال 1304 به تصویب رسیده است و البته شش سال بعد ، در سال 1310 قانون ثبت علائم و اختراعات طرح های صنعتی و علائم تجاری به تصویب رسید.

امروزه کنوانسیون پاریس موضوعات زیر را تحت پوشش جهان شمول خود قرار می دهد:

  1.  اختراعات (ثبت اختراع)
  2. علائم تجاری
  3. طرح های صنعتی

همچنین در خصوص مقاله مرتبط تاریخچه وایپو بخوانید : مالکیت صنعتی و قرارداد پاریس

حمایت و صیانت از آثار هنری و ادبی

کنوانسیون برن و تاریخچه سازمان مالکیت فکری جهانی

کنوانسیون برن (BERNE CONVENTION) : کنوانسیون برن به عنوان حامی آثار هنری و دومین کنوانسیون مالکیتی در تاریخچه وایپو ظاهر شد؛کنوانسیون بین المللی حمایت از آثار ادبی و هنری با نام آشنای کنوانسیون برن به دنبال کمپین نویسنده معروف فرانسوی ویکتور هوگو  و ارائه یکسری طرح ها در خصوص حمایت از آثار ادبی از جانب سازمانی در سال 1882 میلادی (1260ه.خ) طرح و با دعوت از ملل مختلفه و برگزاری چندین کنفرانس بین المللی میان سال های 1884-1886 سرانجام در سپتامبر 1886 کنوانسیون برن تصویب شد. کنوانسیون برن از قدیمی ترین کنوانسیون های تاریخچه وایپو و سازمان های بین المللی است.

از قرن نوزدهم میلادی تا به کنون ملل مختلفی عضو کنوانسیون حمایت از آثار ادبی و هنری شده اند  لیکن ایران به عضویت این کنوانسیون در نیامده است.معهذا ایران از قوانین داخلی خود در عرصه حقوق مالکیت ادبی و هنری پیروی می کند، این مسئله تا حدی است که در بسیاری از عرصه های حقوق مالکیت ادبی و هنری ایجاد فاصله ای عمیق با وایپو پیدا کرده است. بوسیله کنوانسیون برن هنرمندان آثار خودشان را تحت انحصارشان قرار می دهند ،بگونه ای که تمام کشور های عضو را مشمول می شود بدین وسیله می توانند از منافع مادی و معنوی اثر خود بهره مند شوند. امروزه این کنوانسیون موضوعات زیر را مشمول می گردد:

  1. رمان ها
  2. آهنگ ها
  3. نقاشی ها
  4. مجسمه ها
  5. و …

همچنین درخصوص مقاله مرتبط تاریخچه سازمان مالکیت فکری جهانی بخوانید: برند ها و علائم تجاری بین المللی 

اولین گام ها در جهت تاسیس سازمان مالکیت فکری

توافق نامه مادرید و تاریخچه سازمان مالکیت فکری جهانی

توافق نامه مادرید (MADRID AGREEMENT) در (1891م):در واقع با تصویب توافق نامه ی مادرید در سال 1891 میلادی نخستین گام ها برای تشکیل پرونده های مربوط و مرتبط با مالکیت فکری شروع شد تا در جهت سیستم مادرید که برای ثبت جهانی علائم است، شروع به فعالیت کند.طیف و وسعت بسیار سرویس های جهانی و بین المللی مزبور در باب مالکیت معنوی با گذشت دهه ها نظارت و سرپرستی چیزی که امروز وایپو یا همان سازمان مالکیت فکری نامیده میشود انجام می شده است.

سیستم مادرید(سیستمی برای حمایت علائم تجاری) که تابع توافق نامه مادرید است که یک علامت (mark) را در برابر تعداد عدیدی از کشور های جهان محافظت میکند که این موضوع با اقدام به ثبت جهانی آن علامت میسر میگردد که تاثیری بسیار بر طرفین تعهدکننده قرارداد دارد. ضمائم و بخش های آن در 1891 (در سال تصویب) و 1989م (علائم تجاری) بدان الحاق گشت تا بیش از پیش موضوعات مطروحه برای حقوق علائم تجاری را تحت پوشش خود قرار دهد.

تلفیق پاریس و برن و نیروی اولیه ای برای وایپو

در اواخر قرن نوزدهم میلادی مسئله ای طرح شد که شاید از مهمترین اتفاقات بعد از کنوانسیون برن تلقی شود با توجه به شباهات کنوانسیون ها مبنی بر منحصر کردن حقوق صاحبین فکر و ایده ایجاد شده که طی آن، دو کنوانسیون جهانی فوق الذکر با تاسیس BIRPI ( تلفیق دو کنوانسیون مذکورست) در برن سویس مستقر شدند و بعدا در سال 1960 از برن به ژنو منتقل گشت که دیرتر سازمان مالکیت فکری جهانی نیز در همین شهر مستقر شد.

همچنین درخصوص مقاله مرتبط تاریخچه وایپو بخوانید: توسعه تجارت بواسطه تثبیت برند (ظهور شرکت های چند ملیتی)

وایپو متولد می شود !

تولد وایپو و تاریخچه سازمان مالکیت فکری جهانی

نهایتا پس از بی آی آر پی آی ،تاسیس سازمان مالکیت فکری لازم الاجرا گشت و سازمان بی آی آِر پی آِی (BIRPI) در سال 1970 میلادی (1348 ه.خ) شروع به نقل و انتقال به سازمان مالکیت فکری کرد و با وایپو یکی شد.سازمان مالکیت فکری جهانی که اخیرا تاسیس شده ،یک سازمان بین دولتی و متمکن و مستقل از هر وابستگی نسبت به ملل ، سازمانها و… و با مدیریت در اقامتگاه این سازمان یعنی دفاتر مرکزی در ژنو در سویس اداره میشود.

و چهار سال بعد یعنی در سال 1974 وایپو با اتخاذ آرا و علل ذینفع و گوناگون به سازمان ملل متحد پیوست و  با پیوستن وایپو به یکی از بزرگترین و احتمالا وسیع ترین سازمان یعنی سازمان ملل متحد (United Nations) توانست فضای وسیع تری نسبت به مالکیت معنوی پیدا کند و به آژانسی تخصصی از سازمان ملل متحد تبدیل شود. از عنفوان لحظه ای که  بعنوان عضو سازمان ملل متحد به رسمیت شناخته شد متوجه یکسری حقوق و تکالیف نسبت به سازمان ملل گشت . چه بسا لزوم و وجوبی در تبدیل به یک آژانس تخصصی نبود.

سیستم پی سی تی شروع به کار می کند.

سیستم پی سی تی و تاریخچه سازمان مالکیت فکری جهانی

در تاریخچه سازمان مالکیت فکری جهانی یکی دیگر از وقایع مهم بوجود آمدن سیستم پی سی تی و یا سیستم بین المللی اختراع می باشد. سیستم ثبت اختراع جهانی پی سی تی (PCT international patent system) در نوع خود وسعت عظیمی در مالکیت معنوی بوجود آورد این سیستم در سال 1978 میلادی (1356 ه.خ) شروع به فعالیت کرد. این سیستم با سرعت هرچه تمام تر توانست به بزرگترین  بخش مالکیت معنوی وایپو تبدیل شود و امروزه نیز گسترده ترین آن نیز می باشد. در سال 1386 هجری خورشیدی با پذیرش مجلس شورای اسلامی ایران نیز به سیستم جهانی ثبت اختراع پی سی تی پیوست.

  AMC ایجاد شد!

بخش ای ام سی وایپو در واقع زمانی بوجود آمد که اختلاف نظر درباره ی امور حقوقی وایپو پیش آمد این مسئولیت و وظیفه ای است بر وایپو که اختلافات و منازعات حال حاضر و اختلافات آینده را رسیدگی کند. در واقع میانجیگری و داوری بین طرفین قرارداد ها از طریق ارائه راه حل ها بصورت منظم و پیوسته برای کمک به کاهش و نهایتا حذف اختلافات بازرگانی که نزد طرفین پیش آمده است،می باشد.

برنامه ی توسعه وایپو به تصویب رسید!

سازمان مالکیت فکری جهانی در سال 2007 رسما برنامه توسعه خود را تصویب کرد و با اتخاذ این هدف که اطمینان و ایقان بیشتری نسبت به مسائل و اموری که در باب توسعه موضوعیت دارند و یا نسبتی با مشاکل و موانع گذشته دارند بتوانند ایفای نقش کنند،این بدین صورت است که در ابتدای امر با حذف مشکلات گذشته و در وحله ی بعدی با تمرکز بر مسئله ی توسعه بتوانند عمل کنند و روند آنرا در راس و کلیت سازمان مورد پیگیری قرار دهند.

مطلب پیشنهادی: تاثیر ویروس کرونا بر شرکت های چند ملیتی

تاثیر کرونا بر شرکت های چند ملیتی