تفاوت شرکت سهامی خاص و شرکت با مسئولیت محدود

تفاوت شرکت سهامی خاص و مسئولیت محدود در یک نگاه

• تعداد موسسان: دو شریک در برابر سه سهامدار.
• بازرس: برای شرکای مسئولیت محدود اختیاری، برای سهامداران اجباری.
• سرمایه نقدی: در سهامی خاص واریز دست کم ۳۵ درصد به بانک؛ در دیگری پرداخت کل سرمایه نقدی.
• واحد مالکیت: سهامداران سهم دارند، شرکا سهم الشرکه.
• انتقال مالکیت: سهم با ثبت در دفتر ثبت سهام منتقل می شود، سهم الشرکه با سند رسمی در دفترخانه.
• مدت مدیریت: هیئت مدیره سهامی خاص حداکثر دو سال و قابل تمدید؛ مدیران شرکت دیگر معین یا نامحدود.

تعداد موسسان، مدیران و بازرس

اولین تفاوت سهامی خاص با شرکت دیگر، که مسئولیت شرکایش محدود به آورده است، تعداد موسسان است. برای ثبت شرکت با مسئولیت محدود دو شریک کافی است. سهامی سه سهامدار می خواهد و علاوه بر آن، دو نفر باید بازرس اصلی و علی البدل باشند، در حالی که در مسئولیت محدود انتخاب بازرس به اختیار شرکاست و طبق قانون تجارت فقط اگر شرکا بیش از ۱۲ نفر شوند، مجمع عمومی باید هیئت نظار انتخاب کند.

مدیران این شرکت می توانند از میان شرکا یا از بیرون انتخاب شوند و مدت مدیریتشان را اساسنامه معین می کند، یا اصلا نامحدود است. در سهامی وضع فرق دارد. طبق لایحه اصلاحی قانون تجارت، اعضای هیئت مدیره از میان سهامداران انتخاب می شوند، مدتشان حداکثر دو سال و قابل تمدید است، هر کدام باید تعداد سهام وثیقه مقرر در اساسنامه را به صندوق شرکت بسپارد و ماده ۱۰۷ همان لایحه کف اعضا را سه نفر گذاشته است. نتیجه ساده است. با سه سهامدار، هر سه عضو هیئت مدیره می شوند. بازرس ها باید بیرون از این جمع باشند، چون بازرس نمی تواند عضو هیئت مدیره باشد.

اداره مجمع ها هم فرق دارد. مجمع عمومی سهامداران هیئت رئیسه ای دارد: یک رئیس و دو ناظر که از میان سهامداران انتخاب می شوند، و یک منشی که لازم نیست سهامدار باشد. در شرکت دیگر چنین ترتیبی نیست. هر شریک خودش بر کار نظارت می کند و قانون فقط برای شرکتی که بیش از ۱۲ شریک دارد مجمع عمومی سالانه را الزامی کرده است. حد نصاب آن جا پیچیده تر است. هم تعداد شرکا شمرده می شود و هم سهم سرمایه آن ها.

سرمایه، سهم و نقل و انتقال

حداقل سرمایه در نوع سهامی طبق لایحه اصلاحی قانون تجارت یک میلیون ریال است. برای دیگری قانون عددی نگذاشته، اما در عمل همین یک میلیون ریال کف ثبت شرکت است.

در شرکت سهامی بخشی از سرمایه، یعنی ۳۵ درصد یا بیشتر، باید نقدا در یکی از شعبه های بانک واریز و گواهی آن ارائه شود و بقیه در تعهد سهامداران می ماند. طرف دیگر ساده تر است. شرکا کل سرمایه نقدی را می پردازند و تحویل مدیرعامل می دهند. او دریافت آن را اقرار می کند. گواهی بانکی لازم نیست.

سرمایه شرکت سهامی به سهام تقسیم می شود، اما در دیگری چنین تقسیمی نیست و هر شریک سهم الشرکه دارد و تا همان اندازه مسئول و متعهد است. به طور خاص در انتقال مالکیت، تفاوت سهامی ها با شرکت با مسئولیت محدود به چشم می آید. سهام با ثبت در دفتر ثبت سهام شرکت منتقل می شود، مگر اساسنامه محدودیتی گذاشته باشد. سهم الشرکه سخت تر جابه جا می شود: طبق ماده ۱۰۳ قانون تجارت، سند رسمی در دفترخانه و موافقت اکثریت عددی شرکایی را می خواهد که سه چهارم سرمایه یا بیشتر را دارند.

آورده غیر نقدی هم دو جور ارزیابی می شود. شرکا خودشان آن را تقویم می کنند و مسئول درستی آن اند، اما در شرکت سهامی این کار با نظر کارشناس رسمی دادگستری است.

افزایش سرمایه در هر دو شرکت برای هر شریک اختیاری است. هیچ اکثریتی نمی تواند شریک یا سهامدار را مجبور کند.

اشتباه رایجی که در پرونده ها می بینیم: شرکا فکر می کنند سهم الشرکه را هم مثل سهام با یک صورتجلسه ساده می فروشند. نمی شود. انتقال سهم الشرکه بدون سند رسمی ثبت نمی شود و اگر شرکای کافی موافق نباشند، اصلا انجام نمی شود.

سود، حق رای و آگهی های شرکت

میان شرکا سود به نسبت سرمایه هر کدام تقسیم می شود، مگر ترتیب دیگری تصمیم بگیرند، و در شرکت سهامی به نسبت تعداد سهام میان سهامداران. در تقسیم سود هم تفاوت سهامی خاص با شرکت دیگر روشن است، چون آن جا سهم هر شریک و مسئولیتش محدود به سهم الشرکه است. یک مثال بزنیم. شریکی که ۴۰ درصد سرمایه را دارد، اصولا ۴۰ درصد سود را می برد، اما اساسنامه می تواند نسبت دیگری بگذارد. در سهامی این انعطاف کمتر است. هر سهم عادی همان سهم سود را دارد، مگر سهام ممتاز تعریف شده باشد.

حق رای هم همین الگو را دارد: یکی به نسبت سهم الشرکه، دیگری به تعداد سهام. همان شریک ۴۰ درصدی ۴۰ درصد آرا را دارد. پس در تصمیمی که سه چهارم سرمایه را می خواهد، مثل تغییر اساسنامه، بدون رضایت او نمی شود به نصاب رسید.

برای آگهی ها، در سهامی باید یک روزنامه کثیرالانتشار تعیین کند و دعوت مجامع و آگهی های شرکت را در آن منتشر کند؛ این کار قانونی و الزامی است و در عمل یعنی هر مجمعی که همه سهامداران در آن حاضر نیستند، یک آگهی دعوت در همان روزنامه لازم دارد. برای شرکا این کار اختیاری است.

شباهت مهم: مسئولیت هر شریک به اندازه آورده

جدا از این تفاوت ها، در هر دو شرکت مسئولیت شرکا محدود به آورده آن هاست. طبق ماده ۱ لایحه اصلاحی قانون تجارت، مسئولیت صاحبان سهام محدود به مبلغ اسمی سهام آن هاست. ماده ۹۴ قانون تجارت هم می گوید هر شریک در شرکت با مسئولیت محدود فقط تا میزان سرمایه ای که در شرکت دارد مسئول است. یک مثال عددی. اگر شرکتی با سرمایه یک میلیارد ریال دو میلیارد ریال بدهی بالا بیاورد، طلبکار اصولا نمی تواند برای مازاد سراغ دارایی شخصی شرکا برود، مگر مدیران به سبب تقصیر یا تخلف خودشان مسئول شناخته شوند. این برخلاف شرکت تضامنی است که شرکا مسئولیت تضامنی دارند، و شرکت نسبی که هر شریک به نسبت سرمایه اش مسئول است. هر دو نوع از این مزیت برخوردارند.

کدام نوع شرکت برای شما مناسب تر است؟

مزیت بزرگ مسئولیت محدود تشکیل آسان تر آن است. بازرس هم لازم نیست. اداره اش ساده تر است و معمولا دو مدیر، از میان شرکا یا بیرون از آن ها، کار را پیش می برند، در حالی که شرکت سهامی سه سهامدار، هیئت مدیره دست کم سه نفره و دو بازرس می خواهد و مدیرانش باید از سهامداران باشند.

خلاصه کنیم. تفاوت سهامی خاص و شرکت با مسئولیت محدود یعنی سادگی تشکیل در برابر سهولت جذب سرمایه. اگر موسسان زیادند یا قرار است بعدا سرمایه گذار وارد شود، شرکت سهامی مناسب تر است، چون سهامش راحت تر منتقل می شود و ساختار مجمع و هیئت مدیره اش برای جمع بزرگ ساخته شده است، در حالی که آن دیگری با شریک های زیاد سهولت ثبت و اداره اش را از دست می دهد. دو موسس دارید؟ آن وقت سهامی یعنی پیدا کردن یک سهامدار و دو بازرس دیگر.

در پرونده هایی که دیده ایم، دو شریکی که فقط به خاطر اسم سهامی خاص را انتخاب کرده اند، نفر سوم را روی کاغذ وارد می کنند. بعد گرفتار می شوند؛ برای امضای هر صورتجلسه یا خروج همان سهامدار. برعکس، شرکت دیگر اگر مدام شریک تازه بپذیرد، برای هر جابه جایی سهم الشرکه باید به دفترخانه برود.

توجه: انتخاب نوع شرکت تصمیمی شخصی است. نسخه عمومی ندارد. شرکتی که برای دیگری خوب بوده، ممکن است برای شما دردسر بسازد، پس تفاوت ها و قوانین هر کدام را بسنجید و فقط به خاطر راحتی ثبت یا توصیه دیگران تصمیم نگیرید. اگر بعدا نیازتان عوض شد، تبدیل نوع شرکت هم ممکن است و با ثبت صورتجلسه تغییرات انجام می شود، به شرط آن که شرکت شرایط نوع تازه را داشته باشد.

برای جزئیات بیشتر، روال ثبت شرکت سهامی خاص و دلایل انتخاب این نوع شرکت را جداگانه نوشته ایم.

منابع رسمی

• سامانه ثبت شرکت ها و موسسات غیرتجاری: ثبت تاسیس هر دو نوع شرکت و صورتجلسه تبدیل نوع شرکت
• روزنامه رسمی جمهوری اسلامی ایران: انتشار آگهی تاسیس و تغییرات شرکت