ثبت برند
علامت تجاری چیست؟
علامت تجاری هر نشان قابل دیدنی است که کالا یا خدمات یک شخص یا شرکت را از کالا و خدمات دیگران جدا می کند؛ از اسم و لوگو گرفته تا حروف، عدد، رنگ یا ترکیبی از آن ها. در بازار به آن برند هم می گویند. قانون ایران چند مفهوم نزدیک به هم را از یکدیگر جدا کرده است: علامت تجاری، علامت جمعی، علامت تأییدی و نام تجاری.
حمایت کامل قانون از علامت فقط بعد از ثبت آن در مرجع ثبت مالکیت صنعتی به دست می آید. در ادامه تعریف قانونی، فایده های ثبت، مدت اعتبار و علامت هایی را که ثبت نمی شوند توضیح می دهیم. مراحل عملی کار در راهنمای ثبت برند کاراندیش آمده است.
ماده ۹۵ قانون حمایت از مالکیت صنعتی (مصوب ۱۴۰۳) این مفاهیم را چنین تعریف می کند:
۱- علامت تجاری: هر نشان قابل رؤیتی است که کالا ها یا خدمات اشخاص را از هم متمایز می سازد.
۲- علامت جمعی: هر نشان قابل رؤیتی است که برای تمایز محصولات یا خدمات گروهی از اشخاص از محصولات و خدمات سایر اشخاص به کار می رود و تحت نظارت مالک علامت جمعی ثبت شده توسط اعضاء استفاده می شود. مالک علامت جمعی می تواند صنف، تعاونی، اتحادیه و مانند آن باشد.
۳- علامت تأییدی: هر نشانه ای است که برای تأیید کیفیت یا ویژگی محصولات یا خدمات یا شیوه تولید کالا یا اجرای خدمات بکار می رود. ۴- نام تجاری: هر اسم یا عنوانی که معرف و مشخص کننده شخص حقیقی یا حقوقی عرضه کننده کالا یا خدمت می باشد.
مزایای ثبت علامت تجاری
ثبت علامت در مرجع ثبت مالکیت صنعتی به مالک حق استفاده ی انحصاری می دهد. فایده های زیر همه از همین حق می آیند. اول از همه، مشتری محصول شما را از محصول مشابه تشخیص می دهد.
- شرکت ها را قادر می سازد محصولات شان را از یکدیگر متمایز سازند.
- ابزار بازاریابی و اساس ایجاد وجهه و شهرت شرکت ها هستند.
- می توان اجازه ی استفاده از آن ها را به دیگران داد و از محل حق امتیاز درآمد مستقیم داشت.
- جزء ضروری موافقت نامه های اعطای نمایندگی هستند.
- می توانند دارایی ارزشمند کسب و کار باشند؛ علامت ثبت شده را می شود فروخت یا واگذار کرد.
- ثبت برند شرکت ها را تشویق می کند در حفظ یا بهبود کیفیت محصولاتشان سرمایه گذاری کنند.
- ممکن است برای دریافت وام مفید باشند.
دلایل حمایت از علامت تجاری و حقوق ناشی از آن
بیشتر کسب و کارها می دانند علامت تجاری محصولشان را از رقبا جدا می کند. اما همه نمی دانند که این علامت تا ثبت نشود، از حمایت کامل قانون برخوردار نیست.
طبق ماده ۱۰۸ قانون حمایت از مالکیت صنعتی، مالک علامت ثبت شده یا نماینده اش می تواند علیه هر کسی که بدون اجازه ی او از علامت استفاده کند، یا از علامتی شبیه آن استفاده کند که موجب گمراهی عموم شود یا به منافع مالک لطمه بزند، در مرجع صالح قضائی اقامه ی دعوا کند. یعنی پس از ثبت، مالک ابزار قانونی دارد تا جلوی عرضه ی کالا با علامتی عین یا گمراه کننده ی شبیه علامتش را بگیرد.
اگر علامت ثبت نشود، رقیب می تواند همان علامت یا نشانی شبیه آن را روی همان کالا بگذارد. نتیجه روشن است. هزینه ی بازاریابی شما به نام دیگری تمام می شود و مشتری کالای رقیب را به خیال این که مال شماست می خرد. سود کم می شود، مشتری گمراه می شود و اعتبار برند آسیب می بیند؛ مخصوصا وقتی کالای رقیب کیفیت پایینی دارد. در پرونده هایی که دیده ایم، صاحب برندی که سال ها بدون ثبت کار کرده، گاهی وقتی سراغ ثبت می آید که شخص دیگری همان نام را زودتر به نام خودش ثبت کرده است.
علامت در هر کشوری که بازار شماست باید جداگانه ثبت شود. ثبت در ایران فقط در ایران حمایت می آورد.
واگذاری حق استفاده از علامت ثبت شده به شرکت های دیگر هم بسیار ساده تر است. همین می تواند منبع درآمد تازه باشد یا پایه ی یک قرارداد نمایندگی فروش.
علامت ثبت شده ای که میان مشتریان اعتبار دارد، گاهی برای گرفتن وام یا تأمین مالی هم به کار می آید؛ مؤسسات مالی کم کم نقش علامت را در موفقیت کسب و کار جدی تر می گیرند.
مدت اعتبار علامت تجاری ثبت شده
طبق ماده ۱۱۱ قانون حمایت از مالکیت صنعتی، اعتبار گواهینامه ی ثبت علامت ده سال از تاریخ ثبت اظهارنامه است و برای دوره های ده ساله ی پشت سر هم تمدید می شود. تمدید باید «شش ماه قبل از انقضای مهلت اعتبار» با پرداخت هزینه ی مربوط درخواست شود. اگر این مهلت از دست برود، تا شش ماه پس از پایان اعتبار هم تمدید ممکن است، اما با جریمه ای برابر دو برابر حق الثبت. مرجع ثبت هم موظف است یک ماه پیش از پایان اعتبار، لزوم پرداخت را به دارنده اطلاع دهد. اشتباه رایج این است که منتظر همین اطلاعیه بمانند؛ زودتر اقدام کنید.
علامت تجاری قابل ثبت
هر کلمه، حرف، عدد، نقش، عکس، شکل، رنگ، برچسب یا ترکیبی از این ها که برای تشخیص کالا یا خدمات به کار رود، می تواند علامت باشد. ملاک قانون ایران دیده شدن است: ماده ۹۵ قانون حمایت از مالکیت صنعتی علامت تجاری را «نشان قابل رؤیت» تعریف می کند. پس نشانی که دیده نمی شود، مثل صدا یا بو، با این تعریف جور درنمی آید؛ هرچند بعضی کشورها چنین نشانه هایی را هم ثبت می کنند. شعار تبلیغاتی هم در بسیاری از کشورها به عنوان علامت ثبت می شود.
علامت تجاری غیر قابل ثبت
نمونه های رایج رد شدن
واژه های عام. اگر بخواهید «صندلی» را برای فروش صندلی ثبت کنید، اظهارنامه رد می شود؛ چون «صندلی» نام عام همین کالاست.
واژه های توصیف کننده. این ها کلماتی هستند که در تجارت برای توصیف خود محصول به کار می روند. مثلا «شیرین» برای شکلات ثبت نمی شود؛ چون محصول را توصیف می کند و انحصار آن برای یک تولیدکننده منصفانه نیست. واژه های کیفی مثل «سریع»، «بهترین»، «کلاسیک» یا «نوآورانه» هم معمولا رد می شوند، مگر این که جزئی از یک نشان خاص باشند. در این حالت معمولا روشن می شود که برای آن جزء، حق استفاده ی انحصاری خواسته نمی شود.
علائم گمراه کننده (فریب دهنده): علامتی که مصرف کننده را درباره ی ماهیت، کیفیت یا مبدأ جغرافیایی محصول فریب بدهد ثبت نمی شود. مثلا علامتی با تصویر گاو برای مارگارین رد می شود؛ چون خریدار خیال می کند محصول لبنی است و با کره ی حیوانی طرف است.
علائمی که خلاف نظم عمومی و اخلاق حسنه هستند. کلمه یا تصویری که هنجارهای پذیرفته شده ی اخلاقی و مذهبی را نقض کند، به عنوان علامت ثبت نمی شود.
پرچم ها، نشان های سلطنتی، علائم رسمی دولتی و نشان کشورها و سازمان های بین المللی که به دفتر بین المللی سازمان جهانی مالکیت فکری (وایپو) اعلام شده اند، معمولا قابل ثبت به عنوان علامت تجاری نیستند.
موارد کلی ماده ۹۶
ماده ۹۶ قانون حمایت از مالکیت صنعتی می گوید این موارد به عنوان علامت تجاری قابل ثبت نیست:
۱- علامتی که کالا ها یا خدمات یک شخص را از کالا ها یا خدمات اشخاص دیگر متمایز نسازد.
۲- علامتی که مفاد آن یا بهره برداری از آن، خلاف موازین شرعی، قانونی و یا نظم عمومی بوده یا موجب وهن مقدسات دینی گردد.
۳- علامتی که موجب گمراهی عموم، به ویژه در مورد مبدأ جغرافیایی کالا ها یا خدمات یا خصوصیات آنها از قبیل نوع، کیفیت، کمیت و قیمت شود.
شباهت با علامت معروف یا ثبت شده ی دیگر
۴- علامتی که عین علامت یا نام تجاری باشد که قبلاً برای همان کالا ها یا خدمات در ایران معروف شده است. ۵- علامتی که عین، شبیه یا ترجمه علامت یا نام تجاری باشد که قبلاً برای همان کالا ها یا خدمات یا برای کالا ها یا خدمات مشابه در ایران معروف شده است، مشروط بر آنکه موجب گمراهی عموم شود.
۶- علامتی که شبیه یا ترجمه علامت یا نام تجاری باشد که قبلاً برای همان کالا ها یا خدمات در ایران به ثبت رسیده یا ثبت آن تقاضا شده یا دارای حق تقدم است، مشروط بر آنکه موجب گمراهی عموم شود. ۷- علامتی که عین، شبیه یا ترجمه علامت یا نام تجاری باشد که قبلاً برای کالا ها یا خدمات دیگری در ایران معروف شده یا به ثبت رسیده یا ثبت آن تقاضا شده یا دارای حق تقدم است، مشروط بر آنکه موجب گمراهی گردد یا به منافع مالک علامت قبلی لطمه وارد سازد.
نشان های رسمی، تاریخی و تأییدی
۸- علامتی که عین یا شبیه نشان نظامی، پرچم، یا سایر نشان های مملکتی یا نام یا نام اختصاری یا حروف اول یک نام یا نشان رسمی متعلق به یک کشور، سازمان بین الدولی یا سازمان هایی که تحت معاهده (کنوانسیون) های بین المللی تأسیس شده اند، بوده یا موارد مذکور یکی از اجزای آن علامت باشد، مگر آنکه مقام صلاحیتدار کشور مربوط یا سازمان ذی ربط، اجازه ثبت آن را صادر کرده باشد.
۹- علامتی که عین یا به طرز گمراه کننده ای شبیه علائم مربوط به دوران تاریخی یا آثار باستانی باشد. ۱۰- علامتی که عین یا شبیه علائمی باشد که سازمان ها و مراجع تأییدکننده، از قبیل سازمان ملی استاندارد ایران و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی برای تأیید کالا ها و خدمات صادر می نمایند. ۱۱- علامتی که عین طرح صنعتی ثبت شده دیگری برای همان کالاها یا خدمات باشد.
پیش از ثبت علامت تجاری چه چیزهایی را بررسی کنیم؟
بیشتر ردها را می شود پیش از تسلیم اظهارنامه پیش بینی کرد. این موارد را جدی بگیرید:
- جستجوی سابقه: علامت های ثبت شده و اظهارنامه های در جریان را بررسی کنید؛ هم عین نام و هم شکل ها و تلفظ های نزدیک به آن. علامتی که برخلاف ماده ۹۶ ثبت شود، طبق ماده ۱۱۰ قانون حمایت از مالکیت صنعتی در معرض دعوای ابطال است.
- انتخاب طبقه: طبق ماده ۹۷ همین قانون، فهرست کالا یا خدمات در اظهارنامه بر اساس طبقه بندی قابل اجرا یا طبقه بندی بین المللی نوشته می شود. طبقه ای را که امروز لازم ندارید ولی تا چند سال دیگر لازم دارید هم در نظر بگیرید.
- تعهد استفاده: طبق ماده ۹۸، متقاضی باید مدرک تعهد به استفاده از علامت یا مدارک فعالیت در تولید، توزیع یا خدمات را پیوست کند. اگر ظرف یک سال از تاریخ ثبت از علامت استفاده نکند یا مدرک فعالیت ندهد، گواهینامه از تاریخ تقدیم اظهارنامه ملغی محسوب می شود.
- مالک علامت: علامت به نام شخص حقیقی یا شرکت ثبت می شود. این را از اول تصمیم بگیرید؛ انتقال بعدی تشریفات جداگانه دارد.
نکته: علامت ثبت شده دارایی قابل معامله است. اگر برندی را کنار گذاشته اید یا می خواهید برندی آماده بخرید، شرایط انتقال رسمی را در صفحه ی خرید و فروش علامت تجاری کاراندیش ببینید.
منابع رسمی
- مرکز مالکیت معنوی: تسلیم اظهارنامه، جستجوی سابقه و تمدید ثبت علامت تجاری
- متن قانون حمایت از مالکیت صنعتی: متن کامل ماده های ۹۵ تا ۱۱۱ که در این مطلب آمده است
- طبقه بندی بین المللی نیس: فهرست طبقه های کالا و خدمات برای انتخاب طبقه ی علامت
پرسش های متداول
علامت تجاری، علامت جمعی و نام تجاری چه فرقی دارند؟
طبق ماده ۹۵ قانون حمایت از مالکیت صنعتی، علامت تجاری هر نشان قابل رؤیتی است که کالا یا خدمات اشخاص را از هم متمایز می کند. علامت جمعی برای تمایز محصولات یا خدمات گروهی از اشخاص به کار می رود و زیر نظارت مالک آن، مثل یک صنف یا اتحادیه، استفاده می شود. نام تجاری اسم یا عنوانی است که خود شخص عرضه کننده را معرفی می کند.
ثبت علامت تجاری چه فایده ای دارد؟
ثبت به مالک حق استفاده ی انحصاری می دهد. طبق ماده ۱۰۸ قانون حمایت از مالکیت صنعتی، مالک می تواند علیه کسی که بدون اجازه از علامت یا نشانی گمراه کننده و شبیه آن استفاده کند، در دادگاه دعوا کند. بدون ثبت، هزینه ی بازاریابی ممکن است به نام دیگری تمام شود. علامت ثبت شده را هم می شود فروخت یا برای نمایندگی واگذار کرد.
چه علامت هایی قابل ثبت نیستند؟
ماده ۹۶ قانون حمایت از مالکیت صنعتی یازده مورد را برشمرده است؛ از جمله علامتی که کالا یا خدمات را متمایز نکند، علامت خلاف موازین شرعی، قانونی یا نظم عمومی، علامت گمراه کننده، علامتی که عین یا شبیه علامت معروف یا ثبت شده ی دیگری باشد، و پرچم و نشان های رسمی کشورها و سازمان های بین المللی بدون اجازه ی آن ها.
مدت اعتبار ثبت علامت تجاری چقدر است؟
طبق ماده ۱۱۱ قانون حمایت از مالکیت صنعتی، گواهینامه ی ثبت علامت ده سال از تاریخ ثبت اظهارنامه اعتبار دارد و برای دوره های ده ساله ی پشت سر هم تمدید می شود. اگر تمدید به موقع درخواست نشود، تا شش ماه پس از پایان اعتبار هم ممکن است، اما با جریمه ای برابر دو برابر حق الثبت.
چرا اظهارنامه ثبت علامت رد می شود؟
در پرونده هایی که دیده ایم، بیشتر ردها دو دلیل دارد: شباهت به علامتی که قبلا برای همان کالا یا کالای مرتبط ثبت شده، یا واژه ای که خود کالا را توصیف می کند. هر دو را می شود پیش از تسلیم اظهارنامه با جستجوی سابقه و انتخاب درست طبقه سنجید و جلوی هزینه و زمان هدررفته را گرفت.
مطالب مرتبط
پرونده تان را با کارشناس ثبتی بررسی کنید
مسیر، مدارک و زمان تقریبی کار را قبل از شروع روشن می کنیم.