چگونه دانش بنیان شویم؟

تعریف قانونی و حمایت ها

تعریف را قانون داده است. طبق «قانون حمایت از شرکت ها و موسسات دانش بنیان و تجاری سازی نوآوری ها و اختراعات» مصوب ۱۳۸۹، چنین شرکتی شرکت یا موسسه ای خصوصی یا تعاونی است که کارش تجاری سازی نتیجه ی تحقیق و اختراع است. یعنی دانش فنی را به محصول یا خدمتی تبدیل می کند که فروش و سود دارد، و برای همین سهم اختراع و فناوری در کارش آشکارا از شرکت های خصوصی دیگر بیشتر است.

حمایت هم چند جانبه است. ماده ۳ همین قانون برای آنها پانزده سال معافیت از مالیات، عوارض، حقوق گمرکی و سود بازرگانی پیش بینی کرده و در کنارش تسهیلات و وام های کوتاه مدت و بلند مدت با سود کمتر هم در نظر گرفته شده است. هدف روشن است: رشد نوآوری و فناوری در اقتصاد.

توجه: با «قانون جهش تولید دانش بنیان» (۱۴۰۱) بخشی از مشوق ها و روش ارزیابی تغییر کرده است. پس پیش از این که روی معافیت حساب باز کنید، شرایط روز را از سامانه ی ارزیابی و سازمان امور مالیاتی بپرسید. معافیت خودکار نیست. شرکت باید اظهارنامه ی مالیاتی سالانه اش را بدهد و معافیت را در همان اظهارنامه بخواهد؛ برای این بخش می توانید از خدمات مالیاتی کمک بگیرید.

فقط شرکت خصوصی یا تعاونی

طبق ماده ۱ همین قانون، این عنوان فقط به شرکت یا موسسه ی خصوصی یا تعاونی داده می شود. شرکت دولتی نمی تواند آن را بگیرد. دانشگاه یا مرکز تحقیقاتی می تواند در چنین شرکتی سهم داشته باشد، اما شرکت باید خصوصی یا تعاونی بماند. در عمل دو راه دارید:

• شرکت خصوصی: معمولا سهامی خاص یا با مسئولیت محدود که طبق قانون تجارت به ثبت می رسد. بیشتر پرونده ها همین راه را می روند.
• شرکت تعاونی: که با مقررات بخش تعاون تشکیل می شود و بعد، مثل شرکت خصوصی، برای ارزیابی اقدام می کند.

در ارزیابی هم شرکت ها را بر اساس مرحله ی کار و سطح فناوری محصول در گروه های جداگانه بررسی می کنند. شرط هر گروه فرق دارد. نام این گروه ها و معیارهایشان با نظام ارزیابی تازه تغییر کرده است؛ گروه درست را پیش از تشکیل پرونده در سامانه ی ارزیابی ببینید.

چگونه دانش بنیان شویم؟ مراحل کار

جواب پرسش «چطور دانش بنیان شویم» در عمل سه مرحله دارد. ترتیبش مهم است:

1. ثبت شرکت: در سامانه ی ثبت شرکت ها (irsherkat.ssaa.ir) شرکتی با موضوع فعالیتی ثبت می کنید که محصول فناورانه ی شما را دقیق پوشش بدهد.
2. آماده کردن پرونده ی فنی: معرفی محصول یا خدمت، مدارک تحقیق و توسعه، صورت های مالی و فهرست بیمه ی کارکنان، و اگر دارید گواهی اختراع.
3. درخواست ارزیابی: پرونده را در سامانه ی ارزیابی ثبت می کنید، کارشناسان محصول را بررسی می کنند و تصمیم نهایی را کارگروه ارزیابی معاونت علمی می گیرد.

برای گرفتن تاییدیه، شرکتی که با ثبت شرکت تاسیس شده باید دو چیز را نشان دهد: تیم و سابقه ی لازم، و محصولی که واقعا فناورانه است. تمرکز ارزیابی روی محصول است؛ سطح فناوری آن و تسلط فنی شرکت بر آن. نکته های زیر هم وزن دارند. حد نصاب هر کدام را آیین نامه ی روز تعیین می کند.

آنچه درباره ی شرکت و تیم بررسی می شود

• نداشتن سوء پیشینه ی مدیران
• تحصیلات و تخصص تیم فنی
• سابقه ی کار علمی یا اجرایی مرتبط با محصول
• اختراع ثبت شده در ایران یا اختراع بین المللی مرتبط با محصول، اگر دارید
• فروش واقعی کالا یا خدمت فناورانه
• سابقه ی بیمه ی کارکنان فنی

اختراع ثبت شده در ارزیابی وزن زیادی دارد. اگر محصولتان نوآوری فنی دارد و هنوز آن را ثبت نکرده اید، ثبت اختراع را هم زمان با پرونده ی ارزیابی شروع کنید. ثبت اختراع زمان می برد.

آنچه درباره ی محصول بررسی می شود

بخش دیگر شرط ها به خود محصول برمی گردد:

• شرکت باید کالا یا خدمت فناورانه و نوآورانه تولید کند.
• محصول باید در فهرست کالاها و خدمات مصوب کارگروه باشد و از راه تحقیق و توسعه به دست آمده باشد؛ کارشناسان سطح فناوری و تسلط فنی شرکت بر آن را هم می سنجند.

نکته: معیارهای ارزیابی، دسته بندی شرکت ها و فهرست کالاها با آیین نامه های تازه بازنگری می شود. پیش از تشکیل پرونده، نسخه ی روز را ببینید.

اشتباه های رایج در پرونده ها

در پرونده هایی که دیده ایم، بیشترِ دردسرها از مرحله ی تاسیس شروع می شود، نه از ارزیابی. اشتباه رایج این است که موضوع فعالیت را کلی و بی ربط به محصول می نویسند؛ برای نمونه «انجام کلیه امور بازرگانی». نتیجه اش روشن است. بعد که نوبت ارزیابی می رسد، شرکت مجبور است اول موضوعش را عوض کند. یعنی تشکیل مجمع و ثبت صورتجلسه تغییر موضوع و چند هفته وقت اضافه.

اشتباه دوم دیر شروع کردن بیمه ی کارکنان است. سابقه ی بیمه یک شبه ساخته نمی شود. اگر چنین برنامه ای دارید، از همان ماه های اول کارکنان را بیمه کنید.

هشدار: کسی نمی تواند از قبل قول گرفتن تاییدیه بدهد. تصمیم با کارگروه است. کار ما این است که پرونده ی ثبتی بی نقص و هم راستا با محصول به آن جا برسد.

مرحله ی تاسیس با کاراندیش

این مرحله در مسیر دانش بنیان شدن فرقی با ثبت دیگر شرکت ها ندارد. موسسین مدارک لازم را کامل می کنند، دو نسخه ی قرارداد و فرم اطلاعات موسسین را پر می کنند و برای ما می فرستند. بیشتر کسانی که می پرسند چطور دانش بنیان شویم، کار را از همین جا شروع می کنند. یک نکته مهم است. اگر دانشگاه یا مرکز تحقیقاتی هم قرار است سهامدار باشد، ترکیب سهام را از همان اول طوری بچینید که شرکت خصوصی بماند.

بعد مدارک به کارشناس پرونده می رسد. اگر کامل باشد، اظهارنامه آماده می شود: موضوعی که در فرم آمده با مجوزها و مدارک فعالیت تطبیق داده می شود، اظهارنامه تنظیم می شود و کارشناس پرونده را پیش از ارسال به اداره ثبت دوباره بررسی می کند. از این جا به بعد پیگیری با ماست. تجربه ای که از سال ۱۳۸۱ در این کار جمع کرده ایم کمک می کند ایرادهای پرونده پیش از ارسال به اداره ثبت برطرف شود و پرونده با اخطار رفع نقص برنگردد.

منابع رسمی

• سامانه شرکت های دانش بنیان: جای ثبت درخواست ارزیابی و دیدن معیارها و فهرست کالاهای روز
• سامانه ثبت شرکت ها و موسسات غیرتجاری: تاسیس شرکت پیش از درخواست ارزیابی
• سازمان امور مالیاتی کشور: شرایط روز معافیت مالیاتی و اظهارنامه ی سالانه