مالکیت صنعتی
اعتراض به ثبت برند دیگران؛ یک ماه پس از انتشار، ابطال تا پنج سال
خلاصه مقاله
اگر نام تجاری یا لوگوی مشابه کسب و کار شما توسط دیگری تقاضا یا ثبت شده است، قانون مسیر اعتراض به آگهی و طرح دعوای ابطال را مشخص می کند.
اعتراض به ثبت برند در مهلت یک ماهه پس از انتشار اظهارنامه
اعتراض به ثبت برند دیگران فقط در یک بازه به اداره می رسد: یک ماه از روز انتشار اظهارنامه. طبق ماده ۱۰۳ قانون حمایت از مالکیت صنعتی، مرکز مالکیت معنوی اظهارنامه پذیرفته شده را حداکثر ظرف یک هفته در سامانه الکترونیک مالکیت صنعتی منتشر می کند. هر ذی نفع از همان تاریخ یک ماه فرصت دارد اعتراض مکتوب خود را به مرجع ثبت بدهد. شمارش از روز انتشار است، نه از روزی که آگهی را دیده اید. دلیل اعتراض باید رعایت نشدن مواد ۹۵ و ۹۶ باشد، مثلا شباهت علامت با علامتی که پیشتر ثبت شده یا تقاضای ثبتش رسیده و عموم را به اشتباه می اندازد.
قانون برای این یک ماه تمدید پیش بینی نکرده است. تمدید ماده ۲۳ فقط به رفع نقص اظهارنامه مربوط می شود. ماده ۱۴۷ برای مقیمان خارج از کشور مواعد یک ماهه چند مرحله از ثبت را شصت روز حساب می کند؛ پس اگر خارج از ایران هستید، پیش از اتکا به آن بررسی کنید که این استثنا برای اعتراض شما هم صدق می کند.
اقدام در همین ماه معمولا کم هزینه تر از مسیر قضایی بعدی است، چون پرونده هنوز در مرجع اداری است؛ اگر مهلت بگذرد، ثبت ادامه پیدا می کند و گواهی صادر می شود. این گواهی ده سال از تاریخ تقاضا اعتبار دارد. حذف علامت از آن به بعد دعوای ابطال در دادگاه می خواهد. در این ماه می توانید جلوی روند ثبت برند رقیب را بگیرید. گاهی هم اختلاف فقط بر سر طبقه ی کالاهاست و می شود به توافقی مثل همزیستی علائم تجاری رسید. در پرونده هایی که دیده ایم، بیشتر آسیب ها از دیر دیدن آگهی آمده است و کمتر از نداشتن دلیل.
مراحل اعتراض پس از ابلاغ: پاسخ متقاضی و هیأت ماده ۲۳
ثبت اعتراض پایان کار نیست و پرونده وارد مرحله پاسخ و دفاع می شود. طبق ماده ۱۰۴، مرجع ثبت ظرف ده روز اعتراض نامه و رونوشت مدارک را به متقاضی ابلاغ می کند. متقاضی هم از تاریخ ابلاغ بیست روز فرصت دارد پاسخ مکتوب بدهد. اگر ساکت بماند یا اعتراض را کتبا بپذیرد، درخواست ثبت او مسترد شمرده می شود و مرجع ثبت این را به معترض ابلاغ می کند تا ثبت علامت خودش را از طریق اظهارنامه ی همزمان با اعتراض پیش ببرد.
اگر متقاضی اعتراض را وارد نداند، مرجع ثبت ظرف ده روز این را به معترض ابلاغ می کند. معترض از تاریخ ابلاغ بیست روز فرصت دارد. در این مدت باید اعتراض خود را به هیأت ماده ۲۳ (هیأت رسیدگی به اختلافات ثبت مالکیت صنعتی) تسلیم کند. رسید آن را هم باید به مرجع ثبت تحویل دهد. ارجاع خودکار نیست. اگر معترض در این بیست روز اقدامی نکند، اعتراض دنبال نمی شود و روند ثبت علامت متقاضی پیش می رود. اشتباه رایج این است که ثبت اعتراض اولیه را برای نگه داشتن پرونده کافی می دانند.
ساختار لایحه ی نمونه اعتراض به ثبت برند
لایحه باید مستند باشد و ادعای شفاهی اثری ندارد. سه محور هسته ی آن است:
- اثبات شباهت گمراه کننده: مقایسه ی تلفظ، شکل ظاهری و معنای دو علامت، به گونه ای که احتمال اشتباه گرفتن آن ها از سوی خریدار روشن شود.
- همپوشانی کالا و طبقات: ارائه مستندات درباره عرضه محصولات در حوزه های مشترک، مشابه یا مکمل یکدیگر.
- سابقه تجاری و اسناد فعالیت: الصاق مدارکی مثل فاکتورهای رسمی، تبلیغات قدیمی و قراردادها برای اثبات تقدم فعالیت در بازار.
هر ذی نفع حق اعتراض دارد، اما اداره و هیأت بر پایه سند تصمیم می گیرند؛ تهیه کامل مدارک ثبت برند و مدارک هویتی و سابقه ی فعالیت معترض، جایگاه او را در برابر تقاضای جدید روشن می کند. حضور در بازار بدون سند معتبر اثر حقوقی ندارد.
در عمل، بسیاری از معترضان نام ثبت شده ی شرکت خود را با حق بر علامت یکی می گیرند. ماده ۹۵ علامت تجاری و نام تجاری را جدا تعریف می کند. ثبت شرکت و ثبت علامت هم دو پرونده ی جداست. پیش از اقدام با استعلام نام شرکت ببینید نام شما کجا ثبت شده است. داشتن نام شرکت به تنهایی کافی نیست. مبنای اعتراض سندی است که تقدم و شباهت گمراه کننده را نشان دهد.
هیأت ماده ۲۳ سه عضو دارد. جلسه ی آن دست کم ده روز پیش به طرفین ابلاغ می شود و معترض می تواند در آن از خود دفاع کند. هیأت پس از ختم رسیدگی ظرف حداکثر یک هفته تصمیم مستند و مستدل اعلام می کند. هزینه ی رسیدگی را معترض می پردازد و اگر اعتراض رد شود قابل استرداد نیست. ولی تصمیم هیأت آخر راه نیست: تا یک ماه از ابلاغ می شود آن را در مرجع قضایی صالح به چالش کشید (تبصره ۱ ماده ۲۳).

حقوق استفاده کننده مقدم در برابر برند ثبت شده
فعالیت تجاری بدون گواهی ثبت حمایت پایدار نمی آورد. با این حال قانون برای کسی که پیش از دیگران علامتی را به کار برده راه جداگانه ای گذاشته است. طبق ماده ۱۰۵، اگر کسی علامت دیگری را با علم به استفاده ی او از آن برای خود ثبت کند، استفاده کننده می تواند از دادگاه صالح ابطال آن را بخواهد. شرط این کار یک سال استفاده ی مستمر پیش از تاریخ درخواست ثبت ناقض است، و این حق تقدم، پایه ی اعتراض به ثبت برند پس از صدور گواهی است. هسته ی دعوا اثبات علم ثبت کننده و یک سال استفاده ی مستمر است، نه صرف شبیه بودن دو علامت.
شرط «با علم» را کم نگیرید. ثبتی که بدون آگاهی از استفاده ی شما انجام شده، با ماده ۱۰۵ ابطال نمی شود. اثبات آگاهی معمولا سخت ترین بخش دعواست. می توان برایش به قراردادهای همکاری پیشین، مکاتبات صنفی، پروانه های کسب قدیمی و فاکتورهای پخش کالا در همان منطقه استناد کرد. تبصره ماده ۱۰۵ هم حقی جدا می دهد: کسی که دست کم یک سال پیش از ثبت علامت از آن استفاده می کرده، با ثبت دیگران از ادامه ی استفاده منع نمی شود. بررسی همین سابقه در خرید و فروش برند آماده هم لازم است. خریداری که سابقه ی استفاده ی دیگران را نبیند، ریسک دعوای ابطال بعدی را هم می خرد.
دادگاه صالح برای دعوای ابطال
دعوای ابطال را باید در دادگاه مطرح کرد، نه نزد مرجع ثبت. طبق ماده ۱۴۳، دعاوی ناشی از قانون حمایت از مالکیت صنعتی در صلاحیت شعب مجتمع قضائی ویژه مالکیت فکری مستقر در تهران است و خواسته ی دعوا ابطال گواهی ثبت است. استفاده کننده مقدم باید علم ثبت کننده و سابقه ی یک ساله ی خود را ثابت کند. این مسیر زمان و هزینه ی بیشتری می خواهد. یکی از دلایل ضرورت ثبت برند همین است: صاحب علامت ثبت شده برای دفاع از حقش لازم نیست سابقه ی استفاده را به دادگاه نشان دهد.
ابطال علامت تجاری پس از ثبت: پنج سال و استثنای سوء نیت
پس از پایان مهلت یک ماهه، اعتراض اداری به ثبت برند دیگران دیگر در کار نیست. راه معمول، دعوای ابطال در دادگاه است. ماده ۱۱۰ به هر ذی نفع اجازه می دهد در پنج سال اول پس از ثبت علامت، ابطال گواهی را از مرجع قضایی صالح بخواهد، به شرط اثبات اینکه مواد ۹۵ و ۹۶ رعایت نشده است. همین حکم درباره ی علامتی هم هست که مالکش یا شخص مجاز از طرف او آن را دست کم سه سال کامل از تاریخ ثبت تا یک ماه پیش از درخواست ذی نفع به کار نبرده باشد، مگر اینکه ثابت شود قوه قهریه مانع استفاده بوده است. شروع این پنج سال تاریخ ثبت است. اگر ابطال به خاطر نقض مواد ۹۵ و ۹۶ باشد، اثرش از تاریخ تسلیم اظهارنامه است؛ در ابطال به دلیل استفاده نکردن، از تاریخ حکم قطعی.
تبصره ۱ همین ماده یک استثنا دارد. مهلت پنج ساله برای علامت هایی که با علم به استفاده ی مالک اصلی ثبت شده اند رعایت نمی شود و درخواست ابطال آن ها در هر زمانی ممکن است؛ پس اگر ثبت کننده می دانسته که شما از علامت استفاده می کرده اید، گذشتن از پنج سال راه شما را نمی بندد.
هیأت ماده ۲۳ و دادگاه: هر کدام کجا
اشتباه رایج این است که معترض بعد از ثبت هم سراغ مرجع اداری می رود. هیأت ماده ۲۳ در قانون حمایت از مالکیت صنعتی فقط به اعتراض هایی می رسد که در جریان ثبت مطرح می شوند، مثل رد اظهارنامه یا اعتراض شخص ثالث؛ ابطال گواهی ثبت شده را باید از دادگاه خواست، در همان شعب ویژه ی مالکیت فکری تهران، و آگهی ابطال هم طبق ماده ۱۱۰ در اولین فرصت ممکن منتشر می شود.
مدارک و مستندات دادخواهی در مراجع قضایی
در دعوای ابطال بار اثبات با خواهان است. باید دو چیز را نشان دهید: آگاهی ثبت کننده از استفاده ی شما، و دست کم یک سال استفاده ی مستمر پیش از درخواست ثبت او. بدون سند کتبی وارد این مسیر نشوید. مدارک زیر معمولا برای همین دو نکته به کار می آید:
- فاکتورهای رسمی فروش: اسناد مالی معتبر که نشان دهنده عرضه کالا با این نام پیش از تاریخ تقاضای خوانده باشد.
- سابقه تبلیغات مستمر: قراردادهای پخش آگهی در رسانه ها، بیلبوردهای محیطی یا کاتالوگ های چاپی تاریخ دار.
- مجوزهای تولیدی و صنعتی: پروانه بهره برداری، جواز تاسیس کارخانه یا پروانه ساخت صادره از مراجع رسمی کشور.
- سوابق بیمه و کارگاهی: لیست پرداخت حق بیمه کارگران شاغل در خط تولید کالای دارای این نام.
توافق و تنظیم قرارداد همزیستی تجاری
دعوای ابطال همیشه بهترین گزینه نیست. پرونده ها وقت می برند. گاهی هم دو طرف در طبقه های جدا کار می کنند، مثل پوشاک و قطعات خودرو، و مصرف کننده آن ها را اشتباه نمی گیرد. در چنین حالتی می شود با قرارداد همزیستی علائم تجاری مرز بهره برداری، تفکیک کالاها و حدود بازاریابی هر طرف را روشن کرد، ولی نوشتن چنین قراردادی به بررسی دقیق طبقه های کالا و خدمات نیاز دارد، چون اگر مرز مبهم بماند همان اختلاف دوباره باز می شود.
اگر اختلاف فقط بر شکل ظاهری محصول یا بسته بندی است، حمایت از آن جداست و با ثبت طرح صنعتی انجام می شود. اگر هم در توافق قرار شد یکی از طرفین نام شرکتش را عوض کند، تغییر نام با ثبت صورتجلسه رسمی می شود.
دفتر کاراندیش در این مسیر چه کاری انجام می دهد
ثبت کاراندیش از سال ۱۳۸۱ در کار ثبت علامت است و هزاران پرونده ی ثبت برند پشت سر دارد. در پرونده ی اعتراض به ثبت برند، دفتر آگهی های تازه ی سامانه الکترونیک مالکیت صنعتی را با نام و طبقه ی برند شما مقایسه می کند تا اظهارنامه ی مشابه پیش از پایان مهلت یک ماهه دیده شود. بعد لایحه و مدارک اعتراض تنظیم می شود و پاسخ متقاضی و جلسه ی هیأت ماده ۲۳ پیگیری می شود. گاهی توافق از دعوا بهتر است و همزیستی پیشنهاد می شود. مدت این کارها به استعلام ها و نوبت رسیدگی بستگی دارد. برای ارزیابی اولیه ی پرونده خود می توانید از بخش تماس با ما مشورت بگیرید.
منابع رسمی
- مرکز مالکیت معنوی: مرجع ثبت اظهارنامه ها و محل انتشار الکترونیک آن ها برای اعتراض
- متن قانون حمایت از مالکیت صنعتی (مرکز پژوهش های مجلس): متن مواد ۱۰۳ تا ۱۰۵، ۱۱۰ و ۱۴۳ درباره مهلت اعتراض، ابطال و دادگاه صالح
پرسش های متداول
مهلت اعتراض به تقاضای ثبت علامت تجاری دیگران چقدر است؟
طبق ماده ۱۰۳ قانون حمایت از مالکیت صنعتی، هر ذی نفع می تواند حداکثر تا یک ماه از تاریخ انتشار اظهارنامه در سامانه الکترونیک مالکیت صنعتی، اعتراض خود را به مرجع ثبت تسلیم کند. قانون برای این مهلت تمدید پیش بینی نکرده است. پس از آن، اعتراض اداری بسته می شود و مسیر بعدی دعوای ابطال در دادگاه است.
اگر متقاضی به اعتراض ثبت شده پاسخی ندهد چه اتفاقی می افتد؟
مرجع ثبت اعتراض را ظرف ده روز به متقاضی ابلاغ می کند و او بیست روز از تاریخ ابلاغ فرصت دارد کتبا پاسخ دهد. اگر ساکت بماند یا اعتراض را کتبا بپذیرد، درخواست ثبت او مسترد محسوب می شود و مرجع ثبت این را به معترض ابلاغ می کند تا اظهارنامه ی همزمان خودش را پیگیری کند (ماده ۱۰۴).
تفاوت اعتراض به آگهی با دادخواست ابطال چیست؟
اعتراض به آگهی در مهلت یک ماهه و پیش از صدور گواهی، نزد مرجع ثبت و در صورت رد، در هیأت ماده ۲۳ پیگیری می شود. ابطال بعد از ثبت در دادگاه انجام می شود: ماده ۱۱۰ مهلت پنج ساله می دهد و برای ثبت با علم به استفاده ی دیگری مهلتی نمی گذارد.
آیا بدون ثبت علامت می توان مانع فعالیت فرد دیگری شد که آن را ثبت کرده است؟
اگر دست کم یک سال پیش از درخواست ثبت طرف مقابل از علامت استفاده ی مستمر داشته اید و او با علم به این استفاده علامت را ثبت کرده، طبق ماده ۱۰۵ می توانید از دادگاه صالح ابطال ثبت را بخواهید. بدون ثبت علامت هم می توانید ادامه دهید، ولی اثبات علم او بر عهده ی شماست.
نظرات
این مطلب چقدر به کارتان آمد؟
با یک کلیک؛ نام و متن لازم نیست.
هنوز نظری برای این مطلب نوشته نشده است؛ اولین نفر باشید.
پرونده تان را با کارشناس ثبتی بررسی کنید
مسیر، مدارک و زمان تقریبی کار را قبل از شروع روشن می کنیم.





